Apel w sprawie transparentności wyboru sędziów i funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego.
24 lutego 2026. Podpisaliśmy apel organizacji społecznych skierowany do decydentów w sprawie standardów wyboru sędziów TK i funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego. Poniżej pełna treść apelu.
Warszawa, 24 lutego 2026 rok
Apel w sprawie transparentności wyboru sędziów i funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego.
Trybunał Konstytucyjny jest organem, którego rozstrzygnięcia wyznaczają realne granice władzy państwa i chronią prawa oraz wolności wszystkich osób żyjących w Polsce – wyborców i wyborczyń, podatników, pracowników i przedsiębiorców, rodziców i dzieci, pacjentów i studentów, emerytów i cudzoziemców, a także samorządów, organizacji społecznych i firm.
Historia pokazuje, że jego orzeczenia bezpośrednio wpływają na zasady prowadzenia działalności gospodarczej, zakres praw socjalnych, standardy ochrony prywatności czy granice ingerencji państwa w życie rodzinne, kształtując warunki codziennego funkcjonowania każdej i każdego z nas.
Społeczeństwo obywatelskie i środowisko eksperckie od lat pochylają się z troską nad losem tej instytucji. Interweniowaliśmy, gdy Trybunał stawał się politycznym łupem, był zamknięty przed obywatelami i obywatelkami, przekraczał granice swoich kompetencji. Nie akceptowaliśmy i nigdy nie zaakceptujemy takich praktyk w demokratycznym państwie prawa.
Samo ich zaprzestanie, choć istotne i pożądane, nie odbuduje jednak w pełni społecznego zaufania do Trybunału.
Jesteśmy przekonani, że aby odbudować autorytet tego organu, należy zrobić coś więcej – aktywnie działać na rzecz przejrzystego wyboru składu Trybunału i kształtowania najwyższych standardów jego pracy.
Idealnym rozwiązaniem byłaby ustawa regulująca te kwestie. Z powodów politycznych jej wejście w życie nie wydaje się niestety możliwe. Nadal jednak rządząca większość ma możliwość wprowadzenia niektórych jej założeń jako praktycznych rozwiązań.
Regulamin Sejmu nie zakazuje przyjmowania – w drodze praktyki parlamentarnej – wyższych standardów transparentności, o ile nie naruszają one konstytucyjnych kompetencji Sejmu ani praw posłów i posłanek.
Od lat funkcjonuje na przykład obywatelski monitoring wyborów sędziów TK, prowadzony przez organizacje społeczne zajmujące się praworządnością, dostępem do informacji publicznej oraz jakością procesu legislacyjnego, na czele z Instytutem Prawa i Społeczeństwa INPRIS oraz Helsińską Fundacją Praw Człowieka.
Monitoring ten stanowił w istocie jedyny pozainstytucjonalny mechanizm kontroli jakości procedury wyborczej. Skoro zatem trwa obecnie dyskusja o konieczności uzupełnienia składu Trybunału Konstytucyjnego o nowych sędziów, zwracamy uwagę, iż można przeprowadzić ten proces, podnosząc standard procedur.
Pamiętamy, jak jeszcze niedawno wyglądały wybory sędziów Trybunału. Chcemy przypomnieć obywatelkom i obywatelom oraz rządzącym, że teraz powinny one wyglądać inaczej. A kluczowym warunkiem sprzyjającym budowie społecznego zaufania do Trybunału jest odpowiedni czas poświęcony na wybór sędziów.
Ważne jest, by rządzący wyznaczyli harmonogram wyborów w sposób umożliwiający zapoznanie się opinii publicznej z sylwetkami kandydatów, a jeśli to możliwe, także przeprowadzenie obywatelskiego monitoringu wyborów. Standardem powinien być odpowiednio długi okres pozwalający na analizę dorobku kandydatów i przygotowanie dla nich pytań, które zostaną zadane w trakcie posiedzenia sejmowej komisji lub wysłuchania publicznego, jak również odstęp czasowy między samym wysłuchaniem, a ostatecznym głosowaniem na sali plenarnej w Sejmie.